على گيلانى
30
مجربات حكيم على گيلانى ( فارسى )
ورد مكرر بغايت نافع است و بطريق عصر دفع مادهء مرض مىكند و نقيع پوست هليله با ريوند چينى بهتر است و بايد كه پوست هليله را شب در آب تر نمايند و صبح اندكى بجوشانند و الا قوت او كم باشد در اسهالى كه يك سال كشيده بود و به ذرب منجر شده و هر روز زياده از ده بار اطلاق مىشد و اطبا هم مايوس شده بودند يك مثقال ترياق فاروق دو ساله داديم كه هر روز يك دانگ بلكه كمتر با گلاب بخورد روز اول نفع ظاهر شد به همين يك مثقال صحت يافت غذا جو آب با مرغ داديم و عرق بيدمشك و عرق كاسنى گاهى جهة رفع عطش مىداديم درين باب قيصوم بوى مادران جوشيده بغايت نافع است در اسهالات تأمل بايد كرد زود قابض نبايد دادن كه اكثر از واسطه دفع مىباشد كه طبيعت مىكند بتقريب كثرت مواد و اگر حبس شود در غير وقت مريض هلاك شود پس بعلامات بشناسند كه ماده از كجا دفع مىشود و چه جنس ماده است و كثرت و قلت ماده معلوم كنند و حدت و عذوبت اخلاط خوب معلوم كنند كه امرى عظيم در اكثر علاجات اسهالات آنست كه حدت اخلاط را كم كنند و اين معنى در شيرهء خرفه و شيرهء خيارين و خميره بنفشه و به زور لعابيه مثل تخم ريحان و بزرقطونا و تخم مرو و تخم لسان الحمل متحقق است و در اسهال معدى جوارش مفيد است و در معائى معجون قابض و سفوف ذوسنطاريا علامات نيكو در اسهالات به حال خود بودن ميل طعام و قلت تشنگى و نبودن بوى بد و هشيارى مريض و هواى سرد معين است بر علاج اسهال بسيار بود كه اسهال از كثرت مواد بتخصيص در معده و امعا بهم رسد يا ثفلى محتبس شده باشد و طبيعت براى دفع آن متوجه شده باشد با بلغم بورقى با لزج چسبيده باشد پس بهتر آنست كه اول تخم ريحان يا بزرقطونا در گلاب شير گرم يا آب بدهند اگر زود دفع